«Ανώνυμες Εταιρίες: Νέες ρυθμίσεις»

Με το νόμο 4548/2018, (όπως τροποποιήθηκε με το νόμο 4587/2018) αναμορφώθηκε το  δίκαιο  των εμπορικών εταιρειών και ιδίως το δίκαιο των Ανωνύμων Εταιριών, ύστερα από σχεδόν ένα αιώνα από τη θέση σε ισχύ του γνωστού νόμου 2190/1920. Σε αυτό το πλαίσιο θα επιχειρηθεί μια συγκριτική επισκόπηση του νέου καθεστώτος με το προϋφιστάμενο, με έμφαση στις νέες τροποποιήσεις που έχουν επέλθει και με τις οποίες πρέπει να εναρμονιστούν και να εξοικειωθούν οι εταιρείες.

ΙΙ. Νομοθετικές Μεταρρυθμίσεις στις Ανώνυμες  Εταιρείες.

Ο νέος νόμος περί ανωνύμων εταιρειών έχει τεθεί σε εφαρμογή από 1.1.2019,

1. Κεφάλαιο Α.Ε.

Μία από τις αλλαγές που επέρχονται με το νέο νόμο αφορά το ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο των ΑΕ το οποίο αυξάνεται από  24.000€ σε 25.000€, όπως επιβάλλει και η οδηγία 1132/2017. 

Αξίζει να επισημανθεί ωστόσο ότι η εν λόγω αύξηση του ελάχιστου ποσού μετοχικού κεφαλαίου συνοδεύθηκε από τη μείωση της ελάχιστης ονομαστικής αξίας των μετοχών. Πλέον, η ονομαστική αξία των μετοχών Ανωνύμων Εταιρειών δεν μπορεί να ορισθεί σε ποσό κατώτερο των 0,04€ (μέχρι τώρα ήταν 0,30€) ούτε ανώτερο των 100€. 

Σε περίπτωση που οι μετοχές Ανωνύμων Εταιρειών αποκτώνται με εισφορές σε είδος, καταργείται πλέον η προϋπόθεση της εκτίμησης αυτών με γνωμοδότηση της επιτροπής εμπειρογνωμόνων (του παλιού άρθρου 9) του Υπουργείου Οικονομίας και Ανάπτυξης. Η αποτίμηση των εισφορών εις είδος και η έκδοση της σχετικής έκθεσης αποτίμησης γίνεται εφεξής (εκτός από δύο ορκωτούς ελεγκτές λογιστές) και από ελεγκτική εταιρεία ή από δύο ανεξάρτητους πιστοποιημένους εκτιμητές. 

Νέο σύστημα επίσης εισάγεται με το νέο νόμο αναφορικά με την πιστοποίηση καταβολής του κεφαλαίου (κατά τη σύσταση της εταιρείας ή κατόπιν αύξησης). Παρότι με το νέο νόμο συρρικνώνεται η εποπτεία της Διοίκησης, η οποία μέχρι πρότινος διατηρούσε τη δυνατότητα ασκήσεως ελέγχου για το αν καταβλήθηκε το ποσό του κεφαλαίου, η διαδικασία πιστοποίησης γίνεται βάσει νόμου αυστηρότερη, εισάγοντας ως κανόνα ότι η πιστοποίηση της καταβολής του κεφαλαίου θα πραγματοποιείται πλέον από ορκωτό ελεγκτή λογιστή ή ελεγκτική εταιρία. Ο κανόνας αυτός κάμπτεται μόνο στην περίπτωση πολύ μικρών  ή μικρών  εταιριών που είναι μη εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά, στις οποίες η πιστοποίηση καταβολής εξακολουθεί να μπορεί να διενεργείται από το Διοικητικό Συμβούλιο της εταιρείας. 

Μια από τις σημαντικότερες μεταβολές, με την έννοια ότι «θίγει» τον ίδιο τον πυρήνα της ΑΕ, αποτελεί η κατάργηση των ανωνύμων μετοχών. Ήδη από τη δημοσίευση του Ν. 4548/2018 στο ΦΕΚ, την 13.06.2018, καμία ΑΕ δε δύναται να εκδώσει ανώνυμες μετοχές. Όσες ΑΕ είχαν τις μετοχές τους (κάποιες ή όλες) ανώνυμες ήδη πριν τη δημοσίευση του νόμου, υποχρεούνται να προχωρήσουν σε ονομαστικοποίηση τους μέχρι την 1.1.2020. 

2. Κατηγορίες τίτλων

Μία άλλη βασική καινοτομία του νέου νόμου είναι η διεύρυνση των κατηγοριών τίτλων που μπορεί να εκδώσει μια Ανώνυμη Εταιρεία. Βάσει του άρθρου 33 του νέου νόμου μια ανώνυμη εταιρεία μπορεί να εκδώσει μετοχές (και με διαφορετική ονομαστική αξία), ιδρυτικούς τίτλους, ομολογίες καθώς και τίτλους κτήσης μετοχών. Για πρώτη φορά λοιπόν επεκτείνεται και στις Ανώνυμες Εταιρείες το δικαίωμα έκδοσης τίτλων κτήσης μετοχών (warrants), το οποίο προβλέφθηκε αρχικώς στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Πρόκειται ουσιαστικά για τίτλους που δίνουν το διαπλαστικό δικαίωμα απόκτησης μετοχών στον δικαιούχο τους.

Αξίζει επιπλέον να σημειωθεί ότι ο νέος νόμος αναδιαμορφώνει πλήρως το καθεστώς τίτλων που προϋπήρχαν και στο νόμο 2190/1920, όπως είναι οι ομολογίες. Πιο συγκεκριμένα, όταν μια ΑΕ εκδίδει ομολογιακό δάνειο, προβαίνει στην έκδοση ενσώματων ή άυλων, ονομαστικών ή ανώνυμων ομολογιών (με εξαίρεση τις μετατρέψιμες σε μετοχές που είναι πάντα ονομαστικές). Ο νέος νόμος δίνει σαφή υπόσταση στη Συνέλευση των Ομολογιούχων, η συγκρότηση της οποίας σε κάποιες περιπτώσεις είναι υποχρεωτική, όπως σε περίπτωση δανείου που εισάγεται σε ρυθμιζόμενη αγορά. 

3. Γενική Συνέλευση

Προχωρώντας στην ανάλυση των τροποποιήσεων που επέφερε ο νέος νόμος στην οργανική συγκρότηση των Ανωνύμων Εταιρειών είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι ο γνωστός επιμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ των δύο βασικών οργάνων της Α.Ε., της Γενικής Συνελεύσεως και του Διοικητικού Συμβουλίου, διατηρήθηκε ως είχε, με κάποιες όμως σημαντικές τροποποιήσεις ως προς τον τρόπο λειτουργίας τους. Οι τροποποιήσεις αυτές σκοπούν στο να προσδώσουν ευελιξία και να επιταχύνουν τη διαδικασία λήψεως αποφάσεων. 

Ενδεικτικό παράδειγμα αυτής της σκοπιμότητας αποτελεί η κατάργηση της υποχρεωτικής παρουσίας του συμβολαιογράφου και της προσυπογραφής του Πρακτικού από αυτόν σε περίπτωση παράστασης μόνο ενός μετόχου σε ΓΣ. Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι για πρώτη φορά προβλέφθηκε η δυνατότητα λήψεως αποφάσεων χωρίς συνεδρίαση της Γενικής Συνελεύσεως, και ως εκ τούτου χωρίς να απαιτείται η τήρηση των προϋποθέσεων απαρτίας. Σημειωτέον ότι δεν είναι δυνατή η εν λόγω διαδικασία όταν πρέπει να ληφθεί απόφαση επί θεμάτων που άπτονται της αρμοδιότητας της τακτικής ΓΣ. 

Περαιτέρω, η γνωστή βάσει του Ν. 2190/1920 διαδικασία λήψεως απόφασης από τους μετόχους βάσει του «πρακτικού δια περιφοράς», δίχως να μεσολαβήσει συνεδρίαση, αναδιαμορφώνεται καθώς προβλέπεται ρητώς η δυνατότητα αντικατάστασης υπογραφών στο εν λόγω πρακτικό με ανταλλαγή e-mail ή άλλα ηλεκτρονικά μέσα, αν υπάρχει ρητή καταστατική πρόβλεψη.

Ένα επιπρόσθετο σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί έμφαση αφορά τα δικαιώματα των μετόχων της μειοψηφίας. Ο νέος νόμος σε μια προσπάθεια ενδυνάμωσης των εν λόγω δικαιωμάτων αφενός μείωσε τα απαιτούμενα ποσοστά για την άσκηση ορισμένων δικαιωμάτων, όπως στην περίπτωση του δικαιώματος πληροφόρησης από το Δ.Σ. για την πορεία των εταιρικών υποθέσεων, όπου το σχετικό ποσοστό μειώθηκε από 1/5 υπό το προηγούμενο καθεστώς σε 1/10 του μετοχικού κεφαλαίου. Αφετέρου, για πρώτη φορά προβλέφθηκε ότι τα δικαιώματα μειοψηφίας μπορούν να ασκηθούν και από ενώσεις μετόχων, ενθαρρύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την συλλογική δράση των μετόχων. 

4. Διοικητικό Συμβούλιο

Αντίστοιχη απλοποίηση του τρόπου λήψεως αποφάσεων προβλέπει ο νέος νόμος και αναφορικά με την λειτουργία του Διοικητικού Συμβουλίου. Εισαγωγικώς, θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι όσον αφορά στον αριθμό των μελών του ΔΣ, ο οποίος προσδιορίζεται στο καταστατικό, ο νέος νόμος διατηρεί το ελάχιστο όριο των 3 μελών αλλά προσθέτει και μέγιστο όριο 15 μελών. Μια από τις καινοτόμες ρυθμίσεις του νέου νόμου είναι η καταστατική πρόβλεψη για μονομελές διοικητικό όργανο εκπροσώπησης και διαχείρισης, τον Σύμβουλο-Διαχειριστή, ο οποίος είναι πάντοτε φυσικό πρόσωπο και εκλέγεται από τη ΓΣ. Διευκρινίζεται ωστόσο ότι η δυνατότητα αυτή παρέχεται μόνο για μικρές ή πολύ μικρές Ανώνυμες Εταιρείες, σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν για την περίπτωση της πιστοποίησης καταβολής κεφαλαίου από το Δ.Σ. Η ανωτέρω ρύθμιση έχει μεγάλη πρακτική σημασία για τις μικρές εταιρείες, στις οποίες η αναγκαιότητα διορισμού τριμελούς Δ.Σ. αποτελούσε αντικίνητρο για την επιλογή της Α.Ε. ως εταιρικού τύπου. Εκτός αυτού, στην πράξη πολλές φορές παρατηρείται ότι η διοίκηση μικρών Α.Ε. ασκείται από ένα μόνο πρόσωπο, ενώ η παρουσία των άλλων δύο μελών των Δ.Σ.  είναι απλά τυπική.Σε κάθε περίπτωση σημειώνεται ότι ούτε υπό το νέο καθεστώς  επιτρέπεται ο διορισμός διμελούς Δ.Σ.

Μία ακόμα καινοτόμα ρύθμιση, αντίστοιχη με αυτή που αναφέραμε προηγουμένως για τις Γενικές Συνελεύσεις εισάγει το άρθρο 94 το οποίο προβλέπει ότι η κατάρτιση και υπογραφή Πρακτικού από όλα τα μέλη του ΔΣ ισοδυναμεί με απόφαση του ΔΣ, ακόμη και εάν δεν έχει προηγηθεί συνεδρίαση. Είναι σημαντικό επίσης ότι οι υπογραφές των συμβούλων μπορούν να αντικαθίστανται με ανταλλαγή e-mail εφόσον κάτι τέτοιο προβλέπεται στο καταστατικό. Ηλεκτρονικά τέλος μπορεί να τηρείται και το ειδικό βιβλίο στο οποίο καταχωρούνται οι συζητήσεις και οι αποφάσεις του ΔΣ.

Συμπερασματικά, σε θεωρητικό επίπεδο, η αναμόρφωση του εταιρικού δικαίου με το σύνολο των ανωτέρω τροποποιήσεων, θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ως ένα θετικό βήμα προς εκσυγχρονισμό του δικαίου μας. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των νέων αλλαγών καθώς και ο βαθμός εξοικείωσης των ανωνύμων εταιρειών με αυτές είναι ζητήματα τα οποία αναμένεται να διαπιστωθούν στη πράξη.

Σκλαβουνάκη Κατερίνα

Δικηγόρος LLM

sklavounaki@koudourislaw.gr